Borderline: wrażliwość na odrzucenie

Zanarini (2000) w swoich badaniach pisał o 40-70% pacjentach, borderline, którzy cierpieli w swojej przeszłości przemoc seksualną i fizyczną. Mało badaczy sprawdzało jednak rolę przemocy emocjonalnej o której wspomina Linehan. Pojawiają się pierwsze badania, w których stwierdzono, że właśnie przemoc emocjonalna (krytycyzm, odrzucenie) jest kluczowa w powstawaniu zaburzenia z pogranicza. Niekoniecznie musi występować w rodzinie, również przemoc emocjonalna doświadczana przez rówieśników, partnera jest czynnikiem ryzyka.

Samo doświadczanie odrzucenia jednak nie wystarczy, osoba musi być również wrażliwa na odrzucenie.

Czym jest odrzucenie

Odrzucenie jest nieodłączną częścią życia: a to ktoś nie zaprosi nas na urodziny, a to zakończy związek z nami. Możemy zostać zdradzeni, lub wyrzuceni z pracy.  Nie zadzwonią do nas po rozmowie o pracę, po pierwszej randce.
Życie.
Oczywiście nikt tego nie lubi. Każdy chce czuć się chciany, kochany, akceptowany, to jedna z podstawowych ludzkich potrzeb.

Wrażliwość na odrzucenie
…z niepokojem oczekiwać, z łatwością zauważać i nadmiernie reagować na społeczne odrzucenie.Baldwin, Interpersonal Cognition, 2005

Nikt nie lubi odrzucenia, ale niektórzy nie lubią bardziej. Częściej czują się odrzuceni- widzą odrzucenie tam, gdzie inni nie widzą. Cierpią mocniej i dłużej. Dla tych osób, to sprawa życia lub śmierci (w niektórych przypadkach niestety dosłownie).
Kiedy spotka ich odrzucenie, dotyka w całości: coś ze mną jest nie tak; jestem zupełnie beznadziejna/ny; nie nadaję się; nigdy nikt mnie nie zechce.

Większość ludzi idzie na 1 randkę bez specjalnych oczekiwań. Kiedy druga strona nie zadzwoni po spotkaniu, nie będą cierpieć. W końcu to tylko jedno spotkanie.
Tak się nie stanie u osoby wrażliwej na odrzucenie. Bez końca może analizować, co zrobił/a nie tak, dlaczego tak się stało, dlaczego to spotyka zawsze ją/jego. Przypomni sobie te wszystkie przypadki, kiedy było podobnie i szybko uzna, że jest przegrana/ny i nie ma szansy na szczęście.

Będąc w związku, przyjaźni może do znużenia pytać:
kochasz mnie ?
nie lubisz mnie ?
Gniewasz się ?
Lub robić spektakularne i ryzykowne testy twojej miłości.

Dlaczego odrzucenie tak boli

Psychologia ewolucyjna tłumaczy, że odrzucenie w dawnych czasach oznaczało śmierć. Poradzić można było sobie tylko w grupie, która razem zdobywała pożywienie i chroniła swoich przed niebezpieczeństwem.
Badania wskazują, że ból odrzucenia odczuwany jest tak samo, jak ból fizyczny (te same obszary mózgu są aktywne w obydwu przypadkach).

 

Jak radzić sobie z odrzuceniem
Znaczenie

Możemy zmienić znaczenie sytuacji. Zamiast myśleć: jestem całkowicie załamana/ny, nie wytrzymam tego, nie jestem w stanie żyć, kiedy twoje uczucie nie zostało odwzajemnione, albo nie zostałaś/eś przyjęta/ty do tej pracy/szkoły.
Myśl: to jest bardzo bolesne, ale dam radę, przetrwam to. Spróbuj pomyśleć, że nie chodzi o ciebie, tylko o nich. Pomyśl, że może mieli zły dzień, albo nie pasowała im twoja propozycja.
TWOJA PROPOZYCJA, NIE TY JAKO OSOBA.

Nie wkręć się w poczucie winy/wstyd/złość/lęk z powodu swojej wrażliwości na odrzucenie. Pogorszysz swoje samopoczucie, jeśli nie dasz sobie prawa do swoich emocji. Zamiast myśleć: jak można być takim idiotą i martwić się takimi bzdetami; już tak długo nad tym pracuję, a wciąż czuję, jak dzieciak; nigdy nie będę potrafił/a normalnie funkcjonować przez to; inni tak nie mają. Pomyśl: trudno tak mam/ jest trochę lepiej niż kiedyś/ żyję najlepiej, jak potrafię/ dam radę.

Ciało

Badania pokazują, że odrzucenie społeczne możemy odczuwać w ciele, tak samo, jak poważne zagrożenie (np. jakby wściekły pies za nami gonił). Nie jest to przyjemne. Dlatego niektóre osoby po prostu wycofują się z sytuacji, które grożą odrzuceniem. Pozostają w niekorzystnym związku, nie chodzą na randki, nie spotykają nowych ludzi, nie zmieniają pracy, nie wysyłają cv. Niestety działa, to na twoją niekorzyść. Będziesz coraz bardziej samotna/ny, twoja kariera stanie w miejscu, będziesz miał/a poczucie przegranej. Co gorsze lęk będzie się generalizował i będzie ci coraz trudniej wyjść ze swojej izolacji. Jeśli chcesz uodpornić się na odrzucenie, musisz je świadomie przeżywać. Wchodź w różne sytuacje społeczne, nie wycofuj się! Kiedy doświadczasz odrzucenia, skup się na tym, jak dokładnie odczuwasz je w ciele. Możesz uważnie obserwować swoje emocje, głęboko oddychać, korzystać z relaksacji, a jeśli jest naprawdę ciężko odwracaj uwagę, zadbaj o siebie, zrób sobie krótkie wakacje.

Przeformułowanie

Możesz powiedzieć sobie, że każde odrzucenie pozwoli ci wzrastać psychologicznie; że dzięki celowemu wystawianiu się na „ryzyko”, w końcu się na nie uodpornisz. Być może, jeśli podejdziesz w taki sposób, będzie ci łatwiej. Oczywiście nie twierdzę, że będzie ci wszystko jedno, zawsze będzie to nieprzyjemne, ale nie będziesz odczuwać odrzucenia, jako zagrożenia życia, jako podważenia całej twojej osoby i wszystkiego, co robisz.
UWAGA nie dotyczy to sytuacji, kiedy jesteś w związku w którym twoje potrzeby są ignorowane, w którym doświadczasz przemocy w jakiejkolwiek formie. Chodzi o sytuacje, które dla ciebie są bardzo trudne, a dla przeciętnej osoby takie by nie były.

Konkretne ćwiczenia

Przed 1 randką/rozmową o pracę weź kartkę i napisz 5 swoich cech, które druga strona uzna za cenne. Następnie wybierz jedną z tych cech i napisz kilka zdań, dlaczego ta cecha jest ważna i co mogłaby wnieść (do związku, firmy). Badania wskazują, że jeśli skupimy się na własnej wartości, staniemy się bardziej odporni na odrzucenie. Metoda działa na sytuacje, które mają nadejść niedługo (a nie za rok).

Drugą opcją jest przypomnienie sobie, jak bardzo jesteś ceniona/ny, kochana/ny. Na przykład dzieci, które spotkały się ze złym traktowaniem przez rówieśników, czuły się znacznie lepiej, kiedy po przykrej sytuacji odwiedzali je przyjaciele. Czyli po odrzuceniu bądź z ludźmi, którzy cię lubią, to uświadomi ci, że jesteś kochany/na, lubiana/ny.

Wrażliwość na odrzucenie to cecha nad którą możesz pracować. Z czasem będziesz się powoli uodparniać. Będziesz cierpieć krócej i mniej. Pod warunkiem, że zaakceptujesz tą cechę i nie będziesz unieważniać siebie.

Pomaga również posiadanie siatki wsparcia społecznego (rodzina, przyjaciele, znajomi) oraz znalezienie celu w życiu, nadanie swojemu życiu głębszego znaczenia.