Schizofrenia jest chorobą psychiczną

Co to oznacza? Sama nazwa pochodzi od schizo = dzielić, rozszczepić i phrene = umysł, a choroba psychiczna definiowana jest, jako zaburzenie psychiczne, które ze względu na objawy wymaga leczenia.
Z połączenia tych dwóch opisów – można postawić tezę, że jest to choroba umysłu, której przejawem byłoby rozszczepienie (rozumiane, jako dezintegracja) czynności psychicznych, którego skutki w postaci zniekształcania rzeczywistości i utrudnionego z nią kontaktu zdecydowanie wpływają i pogarszają lub uniemożliwiają normalny tryb życia i funkcjonowanie w społeczeństwie.

Nie znamy dokładnych mechanizmów powstawania schizofrenii, a jej leczenie jest jedynie objawowe. Oznacza to, że nie leczymy źródła choroby, a jedynie jej objawy. Stąd też tak ważne w leczeniu tej choroby jest przyjmowanie leków regularnie i na stałe.

Objawy schizofrenii

Jakie są jej objawy? Podstawowy objaw schizofrenii to zaburzenia myślenia.
Na czym to polega? U każdego człowieka procesy myślenia przebiegają w jakiś określony sposób. Myśli płynące przez głowę każdej osoby mają swoją treść, tempo, temat – pomagają interpretować rzeczywistość, wyciągać wnioski i prowadzą do podejmowania decyzji o zmianie lub kontynuowaniu zachowania. Osoba zdrowa ma poczucie wpływu na swoje myśli i odróżnia je od tego, co na zewnątrz. W kontakcie z otoczeniem radzi sobie i podejmuje względnie adekwatne działania.
U osoby dotkniętej schizofrenią występuje zaburzenie treści myślenia, czyli następuje błędna interpretacja rzeczywistości i występują nieprawdziwe przekonania. Przybierają one wiele różnych form, na przykład:

urojenia prześladowcze (mimo braku dostatecznej ilości przesłanek i informacji osoba jest przekonana o tym, że ktoś ją śledzi, obserwuje w celu skrzywdzenia jej),
urojenia odnoszące (osoba chorująca uważa głosy/wypowiedzi osób z radia i telewizji skierowane bezpośrednio do niej i przekazujące jej zaszyfrowaną wiadomość).
Osoba z zaburzeniami myślenia ma często myśli natrętne i czuje, że nie ma na nie wpływu – myśli takie „przyczepiają się” i nie chcą odejść.
Zaburzenia toku myślenia przejawiają się tym, że osoba ich doznająca często ma wrażenie, że ma za dużo myśli w głowie naraz, że lecą one jedna za drugą, w szybkim tempie, właściwie w żaden sposób nie łącząc się jedna z drugą. Czasami jednak – myśli „wyparowują” w trakcie rozmowy, powstaje pustka w głowie, wątek się urywa. Albo bardzo trudno jest myśleć, zajmuje to dużo więcej czasu niż normalnie (przy dobrym funkcjonowaniu).

Każdy z tych problemów prowadzi do błędnych wniosków, do błędnej i nieadekwatnej interpretacji zachowań innych ludzi, czy sytuacji , w której się znajdujemy. A co za tym idzie, do podejmowania zachowań nieadekwatnych lub nieprzystosowawczych. Inni przestają nas rozumieć i mówią, że zmieniliśmy się, że dziwnie się zachowujemy. Te zmagania, które osoba dotknięta schizofrenią toczy w głowie, dają właśnie takie objawy – za szybkie mówienie lub nienaturalne przerwy w mówieniu, jeżeli ma gonitwę myśli – powstaje „sałata słowna” czyli wypowiedź bez logicznego związku skacze z tematu na temat. Błędne i pochopne wyciąganie wniosków prowadzi do decyzji, które również dla innych stają się nielogiczne i niezrozumiałe.

Często osoba ze schizofrenią doświadcza poczucia, że myśli w jej głowie nie należą do niej, że zostały nasłane z zewnątrz; kiedy indziej, że pustka w głowie jest spowodowana faktem, że ktoś, lub coś zabrało myśli. Trzecim wariantem jest przekonanie, że obcy ludzie, lub wybrane osoby wiedzą, co myślę i „czytają w mojej głowie”.

Objawy „pozytywne” i „negatywne” w schizofrenii

Na tym polega dramat schizofrenii – wszystkie powyższe objawy (zwane pozytywnymi) generują kolejne objawy: zmiany w emocjach (często spłycenie emocji); zmiany w zachowaniu: unikanie innych osób, wybieranie samotnej aktywności. Pojawia się problem z wolą i motywacją do działania. Powstają tak zwane objawy negatywne, (zubożenie reakcji). Taka osoba, nie tylko w następstwie swoich urojeń, ale także utrudnionego kontaktu z rzeczywistością – wycofuje się z życia społecznego, a jej doznania są tak silne, że całe życie psychiczne odnosi się już tylko do tej wykreowanej przez chorobę rzeczywistości. Rzeczywistość realna schodzi na drugi plan.

Leczenie schizofrenii

Schizofrenię leczy się dwiema formami. Jedna z nich to farmakoterapia, a druga to psychoterapia. Farmakoterapia to leczenie lekami i obejmuje przede wszystkim objawy, a nie źródło choroby. Leczenie odbywa się poprzez przyjmowanie leków psychiatrycznych (psychotropowych), które zleca lekarz psychiatra. Oddziałują one na nasz ośrodkowy (centralny) układ nerwowy- mózg i rdzeń kręgowy. Podstawową grupą leków stosowanych przy schizofrenii są neuroleptyki, leki – których zadaniem jest przede wszystkim działanie przeciwpsychotyczne, antywytwórcze. Łagodzą one objawy pozytywne (wytwórcze) czyli urojenia, omamy. Natomiast gdy w schizofrenii dominują objawy negatywne (zubożenie woli, emocji) – stosuje się również neuroleptyki z komponentem aktywizującym. Do leczenia podstawowego często dołączane jest leczenie korygujące, mające na celu zniwelowanie działania skutków ubocznych neuroleptyków.
I tak osoba ze schizofrenią może przyjmować równocześnie leki przeciwpsychotyczne z lekami przeciwdepresyjnymi z łagodnym działaniem przeciwlękowym, a do tego leki uspokajające doraźnie (np. hydroksyzynę). W związku z tym bardzo istotne jest dobranie odpowiednich leków. Zanim psychiatra i pacjent „trafią na dobre leki”, leczenie zmienia się kilkakrotnie i trwa w czasie. Jednak dzięki dobrze i odpowiednio dobranymi dawkami leków, osoba je przyjmująca uzyskuje stabilizację stanu, co stwarza możliwość powrótu do normalnego życia. Stabilizuje się rytm dobowy, a to z kolei wpływa korzystnie na pracę mózgu i zachodzące w nim procesy poznawcze ( uwaga, spostrzeganie, pamięć, myślenie). Warto wiedzieć, że leki neuroleptyczne nie uzależniają! Farmakoterapia normalizuje stan i umożliwia podjęcie psychoterapii, a psychoterapia motywuje pacjenta do dalszego przyjmowania leków i podejmowania wysiłku, by radzić sobie na co dzień.

Psychoterapia w schizofrenii
Drugą formą leczenia, uzupełniającą tę pierwszą jest psychoterapia i rehabilitacja psychiatryczna. Z danych naukowych T. Wykes, C.Steel, B.Everitt, N.Tarrier (2008) wynika, że skuteczność psychoterapii poznawczo-behawioralnej w leczeniu schizofrenii obejmuje pozytywny wpływ na:

• objawy pozytywne,
• objawy negatywne,
• poprawę funkcjonowania,
• nastrój,
• lęk społeczny.

Osoby chorujące na schizofrenię, nie poddane psychoterapii szybciej tracą motywację do leczenia, pozbawione wiedzy, jak działają leki i po co je przyjmować – częściej przerywają leczenie podtrzymujące, czego konsekwencją jest nawrót choroby.

Psychoterapia poznawczo behawioralna jest, jak na razie, jedyną formą leczenia, która została przebadana naukowo pod kątem skuteczności w schizofrenii.

Jak wygląda leczenie schizofrenii

Schizofrenię leczy się objawowo. Możemy pomóc w złagodzeniu objawów, ale samej choroby nie wyleczymy. Oznacza to, że zawsze istnieje ryzyko nawrotu psychozy. Działania lecznicze kierowane są tak, by osoba dotknięta schizofrenią mogła z tą chorobą funkcjonować w życiu na dobrym poziomie (mogła podejmować role społeczne, wykonywać pracę, tworzyć relacje z innymi). Pracujemy nad motywacją do przyjmowanie leków psychotropowych; tworzymy strategie radzenia sobie z objawami, które się utrzymują, modyfikujemy myślenie i zachowanie, by było bardziej adaptacyjne. Konieczne jest też opracowanie planu zapobiegania nawrotom: utworzenie listy i edukacja z zakresu objawów ostrzegawczych (zwiastunów choroby).

Dopiero tak prowadzone leczenie umożliwia zmniejszenie ryzyka nawrotu choroby, zmniejsza ryzyko trwałych następstw, zwiększa szanse powrotu do normalnego życia oraz pozwala złagodzić sam przebieg choroby i objawy stale utrzymujące się.

Przebieg schizofrenii i rokowanie

Ze schizofrenią oraz innymi stanami psychotycznymi jest tak, że w zależności od osoby, która na nią choruje – przebieg choroby jest jest bardzo indywidualny. Niektórzy podejmą pracę i stworzą rodzinę, inni otrzymają dożywotnio rentę i otaczać się będą przyjaciółmi. Jakikolwiek scenariusz napisze życie, leczenie będzie miało na celu poprawę jakości życia, ograniczenie hospitalizacji i cierpienia doznawanego w związku z objawami.

• 16% osób doznaje w życiu tylko jednego epizodu psychotycznego bez trwałych następstw,
• 32% osób doznaje w życiu kilku epizodów bez trwałych następstw lub z minimalnymi następstwami,
• 9% osób doznaje trwałych następstw w życiu po pierwszym epizodzie, postępuje pogorszenie, bez powrotu do normy,
• 43% osób doznaje narastających następstw wraz z każdym kolejnym epizodem, bez powrotu do normy.

Połączenie leków i psychoterapii wywiera korzystny wpływ na codzienne funkcjonowanie osób dotkniętych schizofrenią. Według badań Hogarty i Ulricha (1977, Za: Birchwood, Jackson, 2004, s. 107) średni czas wystąpienia nawrotu skrócił się u tych osób z 12 miesięcy do 4.5 miesiąca. Terapia poznawcza zwiększa u takich pacjentów motywację do leczenia i utrzymania farmakoterapii. Według badań (Garety, Fowler, Kuipers, Schizophrenia Bulletin, 2000), przynosi też redukcję objawów i towarzyszącego im cierpienia w 20-40% i pomaga 50-60% pacjentom poddanych terapii.