Rozwiązywanie problemów — Analiza zachowania

W psychoterapii Dialektyczno-Behawioralnej, stworzonej przez Marshę Linehan, jedną z podstawowych technik stanowi analiza zachowania. Analizę zachowania robi się za pomocą łańcucha behawioralnego, czyli rozpisuje się kolejne etapy, które doprowadziły do zachowania problemowego. Nazwa odpowiada odczuciom wielu pacjentów, że zachowanie problemowe poprzedzone jest reakcją łańcuchową, której nie da się powstrzymać. Jedno wydarzenie/ zachowanie prowadzi bezpośrednio do drugiego. Dlatego krok po kroku zastanawiam się razem z pacjentem, co dokładnie doprowadziło do wybuchu emocji (epizodu obżarstwa, pijaństwa, niebezpiecznego seksu). Trzeba wziąć pod uwagę wszelkie szczegóły środowiskowe oraz wewnętrzne, myśli, opinie, powinności, emocje, zachowania. Mimo, że technika jest męcząca i żmudna, to niezwykle skuteczna.

Analiza krok po kroku

(jeżeli jesteś terapeutą, wyjaśnij pacjentowi sens techniki i uzyskaj jego akceptację i zaangażowanie. W trakcie analizy pamiętaj o uprawomocnianiu (uważnianiu) doświadczeń klienta

Co jest głównym problemem. Opisz ten problem w terminach zachowania. Konkretne zachowanie: zamiast wybuchy złości— nakrzyczałam w pracy na -Anię. Opisz problem szczegółowo, tak, by aktor na podstawie tego opisu potrafił odtworzyć zdarzenie. Co dokładnie powiedziałaś/eś, zrobiłaś/eś, czułaś/eś, myślałaś/eś. Jak intensywne było zachowanie.

Opisz dokładnie zdarzenie wywołujące/aktywizujące, które zaczęło sekwencję zachowań. Coś zewnętrznego, co pchnęło cię do zachowania problemowego. Nawet jeśli uważasz, że zdarzenie zewnętrzne nie spowodowało twojego zachowania. Co dokładnie wydarzyło się przed? Kiedy zaczął się problem? Co dokładnie rozbiłaś/eś, kiedy to wszystko się zaczęło? Dlaczego zachowanie problemowe wydarzyło się akurat w tym dniu?

Opisz co zwiększyło twoją wrażliwość na zdarzenie wywołujące. Co sprawiło, że zdarzenie miało tak duży wpływ (choroba, nieregularny sen/jedzenie, alkohol/narkotyki/używki, stres, intensywne emocje, własne zachowanie uznane za stresujące)  

Opisz bardzo dokładnie powiązania w łańcuchu, które połączyły wydarzenie wywołujące z zachowaniem problemowym. To mogą być twoje zachowania, doznania cielesne, emocje, myśli, opinie, oczekiwania, powinności, wydarzenie w środowisku, zachowania innych osób. Wyobraź sobie łańcuch, który łączy zachowanie problemowe z wydarzeniem wywołującym: jak długi jest łańcuch, jakie są jego ogniwa. Wypisz każde z ogniw, nawet te najmniejsze, najmniej ważne. Bądź bardzo dokładna/ny jakby chodziło o scenariusz.

Jakie są konsekwencje  zachowania. Konkretnie określ konsekwencje natychmiastowe oraz te długofalowe. Znajdź te konsekwencje, które wzmacniają  zachowanie (sprawiają, że powtarzasz to zachowanie). Jak zareagowali ludzie tuż po tym zachowaniu. Jak zareagowali później. Jak czułaś/eś się tuż po zachowaniu, a jak później. Jaki natychmiastowy efekt miało zachowanie, a jaki długofalowy.

Opisz dokładnie inne możliwe, bardziej konstruktywne zachowania/rozwiązania problemu. Zakreśl każde powiązanie, które mogłabyś, mógłbyś inaczej rozegrać. Zastanów się, jak mogłabyś, mógłbyś zmniejszyć swoją wrażliwość. Napisz plan rozwiązania wydarzenia wywołującego, co mogłabyś, mógłbyś zrobić lepiej, gdyby zdarzenie się powtórzyło, jak temu zapobiec.

Zastanów się nad szkodami powiązanymi z konsekwencjami. Czy możesz je naprawić i jak możesz to zrobić. Przyjrzyj się sobie, innym, środowisku, jakie szkody wyrządziłaś/eś. Opisz co zrobisz, żeby to naprawić.