artykuł napisany przez Beatę Wąsowicz, psychologa, seksuologa (lub -żki, jeśli ktoś woli), która przyjmuje w gabinecie Centrum DBT Emocje

 

Histrioniczne zaburzenie osobowości czym się charakteryzuje?

 

Termin histrioniczne zaburzenie osobowości pochodzi z języka łacińskiego histrio-aktor. Osoby te wyróżnia teatralność gestów, dramatyzowanie, przesadne wyrażanie emocji, prowokująca seksualność. Tendencje do ciągłego skupiania na sobie uwagi i domaganie się uznania mogą pogarszać relacje z otoczeniem i prowadzić do depresji, jednak chorzy zazwyczaj zachowują wysoką funkcjonalność. Ludzie cierpiący na to zaburzenie są niezwykle interesujący, charyzmatyczni, pełni energii do działania i pasji. W pracy są skarbnicą kreatywnych pomysłów, nie brak im wyobraźni, ale prawdopodobnie będą mieć trudności z zadaniami, które wymagają logicznego, analitycznego myślenia. Osoby z histrionicznym zaburzeniem osobowości mogą być postrzegane, jako płytkie i powierzchowne. Często zwracają uwagę swoim wyglądem, angażując się przesadnie w uwodzicielskie, nasycone erotyzmem zachowania nieadekwatne do sytuacji, a wszystko to, by rozładować napięcie i zwrócić na siebie uwagę. Demonstrują swoje emocje na zewnątrz, jednak w środku panuje chłód lub uczuciowy chaos występujący naprzemiennie z emocjonalną próżnią. Ich nastroje zmieniają się pod wpływem zewnętrznych bodźców rzadko osiągając stałość i głębię uczuciową. Osoby te mają trudności w utrzymaniu zażyłości w romantycznych, seksualnych i przyjacielskich związkach, zbyt szybko zmienia im się obraz ludzi pod wpływem impulsu. Cenią sobie wolność, lecz wchodzą w rolę ofiary lub księcia, księżniczki by uzależnić od siebie otoczenie. Mogą starać się kontrolować partnera poprzez manipulacje, dominację na jednym poziomie, natomiast wykazywać wyraźną zależność na innym. Histrioniczne zaburzenie osobowości obejmuje osobowość histeryczną i psychoinfantylną, może nakładać się również na zaburzenia narcystyczne i borderline. Jednostki histrioniczne dzielą w jakimś stopniu z osobami cierpiącymi na BPD zapalczywość i zmienność oraz lęk przed odrzuceniem i opuszczeniem. W obu przypadkach występują trudności z utrzymywaniem trwałych związków, gdyż skrajności w zachowaniu owocują poważnymi problemami w relacjach z innymi ludźmi. Ponadto jednostki histrioniczne i borderline na równi źle znoszą samotność, często odczuwają wtedy pustkę, lub w najlepszym razie nudę.

 

Poszukiwanie Uwagi Otoczenia

 

Poszukiwanie uwagi otoczenia i potrzeba bycia ośrodkiem zainteresowania łączy z kolei osobowości histrioniczną i narcystyczną. Jednakże, jak już wspominaliśmy, choć histrionicy i narcyzi na równi łakną uznania i podziwu otoczenia, narcyz jest przy tym przekonany, iż podziw mu się należy. Natomiast histrionik może mieć poczucie, że cokolwiek uczyni, nigdy nie zostanie naprawdę doceniony, nie zdobędzie pełnej aprobaty ze strony innych i nie udowodni własnej wartości.

 

Depresja

 

Histrionicznemu zaburzeniu często towarzyszy również depresja. Przychodzi zwykle wraz z ciężkimi rozczarowaniami w związkach, sytuacją odrzucenia lub poczuciem osoby histrionicznej, że utraciła akceptację otoczenia. W niektórych przypadkach pojawiają się groźby lub próby samobójcze, świadczące o skrajnej labilności emocjonalnej. Jednostka histrioniczna w chwili powodzenia czuje, że cały świat leży u jej stóp, prawie jakby miała manię wielkości. Kiedy jednak sprawy idą gorzej, załamanie bywa wyjątkowo ciężkie. Ludzie cierpiący na to zaburzenie mają niejednokrotnie relacje z osobami o odmiennej płci lub orientacji seksualnej,  ponieważ ich uwodzicielsko-prowokacyjny styl może wydawać się zagrażający. Bywają męczący i zbyt intensywni dla otoczenia, zrażają innych żądaniami stałej uwagi i bycia priorytetem na liście życiowych aktywności. Złaknieni nowości, ciągłej stymulacji emocji, nudzą się rutyną dnia codziennego, pragną wyzwań i intensyfikacji doznań. Szybko się frustrują i są niecierpliwi w sytuacjach wymagających opóźnienia gratyfikacji, ich działania są nastawione na uzyskanie natychmiastowej satysfakcji czy uśmierzenia bólu i napięcia. Teraz, zaraz, już! Oto motyw przewodni ich działań, a jeśli nie dostają tego, czego chcą, czują się odrzuceni, przegrani, popadają w izolację i depresję. Nadużywanie substancji psychoaktywnych, czy uzależnienia od środków zmieniających świadomość ( w tym seksu, jedzenia, hazardu), często idą w parze z zaburzeniem histrionicznym. Najbardziej na świecie boją się samotności, bo jak aktor miałby przetrwać bez swojej publiczności.

 

Pustka Wewnętrzna

 

Bez ludzi wokół czują się puści i niekompletni, zagubieni niczym małe dzieci. Podatni na sugestie innych i wpływ okoliczności, raz po raz zmieniają zdanie i kierunek swoich dążeń. Uważają swoje związki za bardziej intymne niż są w rzeczywistości. Niejednokrotnie inicjują ciekawe zadania, projekty, podchodząc do wszystkiego, co nowe z wielkim entuzjazmem, ich zainteresowanie może jednak szybko wygasnąć lub mogą wycofać się z aktywności pod byle pretekstem. Nierzadko zaniedbują długoterminowe relacje, aby zrobić miejsce na nowe, bardziej emocjonujące towarzystwo. Trudno im tworzyć głębokie, intymne więzi.

 

Typy histrioników

 

Nie wszystkie osoby z histrionicznym zaburzeniem osobowości są do siebie podobne. Wyróżniamy sześć odrębnych podtypów.

Uległego histrionika (appeasing histrionic) cechuje nieodparta potrzeba zadowalania innych, poszukiwania aprobaty i dowodzenia własnej wartości.

Burzliwy histrionik (tem-pestuous histrionic) wyróżnia się skrajnymi przeskokami emocjonalnymi i okresami impulsywnego odreagowywania. Te burzliwe okresy przeplatają się z okresami depresji, przygnębienia i narzekań. Ten podtyp cechuje także poszukiwanie silnych wrażeń.

Powierzchowna powłoka bycia przyjacielskim i towarzyskim to cecha nieszczerego histrionika (disingenuous histrionic). Umie on po mistrzowsku robić dobre pierwsze wrażenie, ale kto zaznajomi się z nim bliżej, odkryje, że nie można na niego liczyć, że jest humorzasty i pełen resentymentów.

Zachowanie teatralnego histrionika (theatrical histrionic) najbardziej przypomina postawę, którą specjaliści zwykle wiążą z histrionicznym zaburzeniem osobowości. Osoba tego rodzaju ma wiele uroku, romantyczne usposobienie i pełen kolorów styl bycia, lubi przyciągać uwagę otoczenia. Potrafi bezbłędnie odgadywać, czego inni od niej oczekują,  niczym kameleon przystosowywać się do większości sytuacji.

Infantylnego histrionika (infantile histrionic) charakteryzują dziecinna skłonność do dąsów, zaborczość, zmienność emocji i prowokująca seksualność. Boi się odepchnięcia i porzucenia. Ten właśnie lęk odpowiada za jego zaborcze zachowania.

Na koniec spontaniczny histrionik (vivacious histrionic) jest osobą o wielkiej energii, pełną nonszalanckiego czaru i życiowego optymizmu. Często działa pod wpływem impulsu, niewiele lub wcale nie dbając o konsekwencje swego postępowania. W jego osobowości znajdziemy cechy maniakalne na równi z narcystycznymi.

 

Czym jest zaburzenie osobowości i skąd się bierze?

 

Ponieważ zaburzenia osobowości opisują długotrwałe i trwałe wzorce zachowań odbiegające od przyjętych norm kulturowych, są najczęściej diagnozowane w wieku dorosłym, ponieważ dziecko czy nastolatek jest w ciągłym procesie rozwoju zmiany osobowości i dojrzewania. Wzór ten jest widoczny w dwóch, lub więcej, następujących obszarach: poznania, oddziaływania, funkcjonowania interpersonalnego lub sterowania impulsami. Trwały wzór jest nieelastyczny i wszechobecny w szerokim zakresie sytuacji osobistych i społecznych. To zazwyczaj prowadzi do cierpienia i nieprzystosowania jednostki, a co za tym idzie, osłabienia w funkcjonowaniu na satysfakcjonującym poziomie.

Histrioniczne zaburzenie osobowości jest częstsze u kobiet niż u mężczyzn. Występuje w około 1,8 procent w ogólnej populacji. Specjaliści nadal spekuluję nad genezą tego zaburzenia. Mówią przede wszystkim o modelu przyczynowości biopsychospołecznym, czyli przyczyn z powodów biologicznych i genetycznych czynników.  Społeczne czynniki zawierają to, jak człowiek działa we wczesnym stadium rozwoju z rodzicami i przyjaciółmi. Psychologiczne czynniki takie jak osobowość, temperament, umiejętność radzenia sobie ze stresem również są istotnym komponentem. Źródło zaburzenia tkwi zatem w negatywnych doświadczeniach z dzieciństwa. Główne przekazy rodzicielskie, (werbalne ale i podprogowe), mające wpływ na rozwój osobowości histrionicznej to „Jesteś niepotrzebny”, „Twoje zdanie się nie liczy”, „ Nie zasługujesz na miłość”, „ Jesteś ciężarem”. Potrzeby dziecka nieustannie ignorowane, a problemy wyśmiewane czy bagatelizowane, ukształtowały niskie poczucie wartości. Niska samoocena w zaburzeniu histrionicznym wzbudza chęć zrekompensowania sobie negatywnych odczuć na swój temat, poprzez zdobywanie atencji, aprobaty innych. Wykorzystywanie wyzywającego wyglądu, przejaskrawionej seksualności, impresjonistycznego stylu wypowiedzi czy kontrowersyjnych zachowań, ma na celu wypełnienie deficytów z dzieciństwa, które wyrastają jak grzyby po deszczu w dorosłym życiu, sprawiając wrażenie bycia nieadekwatnym i przerysowanym.

 

Jak diagnozować i leczyć histrioniczne zaburzenie osobowości?

 

Zwykle to zaburzenie diagnozowane jest przez psychologa lub psychiatrę. Lekarze rodzinni na ogół nie są przeszkoleni i wystarczająco dobrze wyposażeni w narzędzia diagnostyczne, aby ten rodzaj diagnozy psychologicznej przeprowadzić. Tak więc, można najpierw skonsultować się z lekarzem rodzinnym, który powinien skierować pacjenta do specjalisty zdrowia psychicznego w celu diagnozy i leczenia. Nie ma żadnych laboratoryjnych testów krwi lub testów genetycznych, które są stosowane do diagnozowania histrionicznego zaburzenia osobowości. Wiele osób z zaburzeniami osobowości nie szuka leczenia, dopóki choroba nie zacznie poważnie zakłócać ich życia lub w destrukcyjny sposób wpływać na życie innych. Leczenie zaburzeń osobowości zazwyczaj polega na długoterminowej psychoterapii z terapeutą, który ma doświadczenie w leczeniu tego rodzaju zaburzenia. Leki mogą być przewidziane do pomocy przy specyficznych, niepokojących i wyniszczających objawach.