artykuł napisany przez Beatę Wąsowicz, psychologa, seksuologa (lub -żki, jeśli ktoś woli), która przyjmuje w gabinecie Centrum DBT Emocje

 

Dysocjacja w borderline

 

Dysocjacja, inaczej rozdzielenie, jest mechanizmem obronnym, często doświadczanym przez osoby z BPD w czasie silnego stresu, czy też w sytuacjach kryzysowych.
Czy znane ci jest uczucie wyłączenia się z życia, jakbyś odpływał w nierealny świat?
Czy miewasz zaburzenia czasu i przestrzenii np. nie pamiętasz ciągów zdarzeń z dnia lub nocy?
Czy to doświadczenie ma miejsce w trudnych, stresujących Cię sytuacjach?
Jeśli powyższe doznania są Ci znajome doświadczasz dysocjacji.

 

Czym jest dysocjacja

 

Według definicji psychologicznej jest to wytwarzanie przez nieświadomość różnych (pozornych lub rzeczywistych), dolegliwości fizycznych w celu uzasadnienia niepodejmowania działań. Jest to zaburzenie pamięci, tożsamości i percepcji, które odwraca uwagę od przeżywania niechcianych uczuć, stanów, wydarzeń.

Ale co to właściwie znaczy?
Sami eksperci nie są w stanie dokładnie wyjaśnić i zdefiniować dysocjacji. Możemy jednak rozpoznać i wyróżnić doświadczenia, które jej towarzyszą:

  • Amnezja- czyli niemożność przypomnienia sobie czegoś, utrata, zagubienie czasu czy ważnych wydarzeń życiowych. Osoby doświadczające amnezji mówią o minutach, godzinach, a nawet dniach gdy są przytomne, a nie mają świadomości tego, co i gdzie to robią.
  • Depersonalizacja- to stan w którym czujesz się obcy sam sobie, nie czujesz wtedy przynależności z własnym ciałem, jakbyś je obserwował z zewnątrz. To uczucie życia we śnie, odrealnienia.
  • Derealizacja- jest bardzo zbliżona do depersonalizacji, mogą występować w tym samym czasie. To uczucie oddalenia od świata i otoczenia. Wydaje się wtedy, że na codzień znajome nam rzeczy i ludzie są dziwni, inni, obcy, zagrażający.

Jeśli nigdy nie doświadczyłeś dysocjacji, powyższy opis może być dla ciebie zadziwiający, ale mimo to mogłeś mieć doczynienia z pośrednią, łagodniejszą formą dysocjacji. Np. czy kiedykolwiek jechałeś autostradą i nagle zorientowałeś się patrząc na znaki, że przegapiłeś swój zjazd, jednak w żaden sposób nie możesz sobie przypomnieć, co robiłeś, o czym myślałeś, kiedy odpłynąłeś? Czy kiedykolwiek patrzyłeś na wydrukowane słowo, które wydawało Ci się dziwnie nieznajome, znaczenie gubiło sens, a przecież czytałeś je wiele razy wcześniej? To są przykłady łagodnej formy dysocjacji.

 

Czy dysocjacja jest zaburzeniem?

 

Jest wiele zaburzeń w których dysocjacja jest główną cechą charakterystyczną. Do takich zaburzeń zaliczamy Zaburzenie Dysocjacyjne Tożsamości, osobowość wieloraka potocznie nazywana rozdwojeniem jaźnii. Objawia się obecnością u jednego człowieka, co najmniej dwóch niezależnych i różniących się od siebie osobowości, które naprzemiennie wpływają na zachowanie chorego.
W BPD dysocjacja jako symptom występuje w czasie silnego stresu, czy sytuacji niespodziewanych, trudnych. W PTSD czyli w zespole stresu pourazowego dysocjacja jest również znaczącym komponentem.

Czy dysocjację można leczyć?

Jak najbardziej. Terapia DBT zawiera w sobie techniki, które redukują objawy dysocjacji. W terapii dialektyczno-behawioralnej skupiamy się na przyswajaniu umiejętności bycia Tu i Teraz (w teraźniejszości), jak i w byciu w kontakcie ze sobą, swoimi emocjami, otoczeniem.

 

Uziemienie

 

Uziemienie jest jedną z takich umiejętności. Ćwiczenie uziemienia polega na skupieniu uwagi na zewnętrznych bodźcach, by połączyć się ponownie i w pełni ze sobą.
Zatrzymaj się, weź kilka głębokich oddechów (w skupieniu) i zacznij obserwować kolory, strukturę, fakturę, rzeczy cię otaczających, (najlepiej wszystkimi zmysłami, również zapach i zmysł dotyku jest ważny w tym ćwiczeniu). Czyli np. zauważ doznania związane z siedzeniem na krześle, to jak oparcie dotyka twoich pleców, jak palce w bucie dotykają się nawzajem, albo usłysz tykanie zegara, czy szum przejeżdżających samochodów. Możesz też skupić się na Tu i Teraz i wykonać ćwiczenie 54321:

  • Nazwać 5 rzeczy, które widzisz w miejscu w którym jesteś.
  • Nazwać 4 rzeczy, które czujesz ciałem w tym momencie.
  • Nazwać 3 rzeczy, które aktualnie słyszysz.
  • Nazwać 2 rzeczy, które czujesz, lub chciałbyś poczuć (węch)
  • Nazwać jedną dobrą rzecz na swój temat.

Bardzo dobrym ćwiczeniem uziemienia jest trzymanie kostek lodu w dłoniach, aż poczujesz lekki dyskomfort, ewentualnie możesz później zanurzyć dłonie w ciepłej wodzie – zauważ różnicę w doznaniach.
Możemy też przytulać się do dużej poduszki, lub zrobić ciężką poduszkę (wypełnioną ryżem/fasolą), którą kładziemy sobie na stopach (siedząc) albo na brzuchu (leżąc).

Po wykonaniu tych ćwiczeń możesz znów cieszyć się jednością z samym sobą i być obecny w swoim ciele i umyśle.