Diagnoza Zaburzenia Osobowości z Pogranicza u Nastolatków

 

Diagnoza borderline u nastolatków jest w Polsce sprawą niekiedy skomplikowaną. Zwykle u osób poniżej 18 roku życia, mających objawy związane z BPD, diagnozuje się u nas nieprawidłowo kształtującą się osobowość w kierunku borderline. Koniec, kropka. Zwykle nie podejmuje się działań związanych z terapią osobowości z pogranicza, wychodząc z założenia, że ta osobowość dopiero się kształtuje. Ale warto powiedzieć, że na Zachodzie kryterium wieku zostało przełamane, a terapię dla osób z borderline rozpoczyna się już w wieku nastoletnim.

Niewiele jest badań poświęconych borderline u nastolatków. Te przeprowadzone kilkanaście lat temu sugerują, że zaburzenie dotyczy ok. 0,9 do 3% populacji adolescentów (Lewinsohn i ws, 1997 i Bernstein i ws, 1993). Niemniej badania Bernsteina z tego samego roku pokazują już, że biorąc pod uwagę symptomy pozwalające na dobre funkcjonowanie, dotkniętych tym zaburzeniem może być nawet 10 do 14% nastolatków. Badania z 2008 przeprowadzone przez Chanena i współpracowników wykazały, że nastolatki z BPD stanowią aż 22% pacjentów poddanych leczeniu w klinikach. Warto więc mówić i zwracać uwagę na problem zaburzenia osobowości z pogranicza u tak młodych ludzi.

 

Co szczególnie trudne w diagnozie?

 

Okres nastoletni jest czasem wielu zmian w psychice, fizjologii i wyglądzie. To czas także intensywnych zmian w przestrzeni towarzyskiej. Wszystkie te zmiany mogą prowadzić do poczucia niestabilności i związanych z tym zachowań, niekiedy bardzo intensywnych w swoim przebiegu, a także mogą wywoływać silne emocje wymykające się osobie nastoletniej spod kontroli. To sprawia, że diagnoza u osoby młodej może być utrudniona. Bo czy kolejny wybuch złości jest jeszcze tym związanym z burzą hormonalną, czy może już jednym z objawów BPD? Czy brak poczucia stabilności ,który jest charakterystyczny dla wieku nastu lat jest jeszcze tym zwyczajnym i typowym stanem, czy może już przerósł samego cierpiącego? Z tego powodu wiele objawów występujących u nastolatków bywa często marginalizowanych, czy wręcz uznawanych za zwyczajną rzecz przez rodziny, a nawet specjalistów. Skutkuje to pogarszaniem się stanu zdrowia, zwiększa cierpienie młodego człowieka, a właściwą terapię odkłada w czasie.

Klinicyści mają problem z diagnozą. W związku z tym również ich postępowanie jest bardzo różne. Często, ze względu na choroby współwystępujące z BPD, psychiatrzy opierają swoją diagnozę na osi I – zaburzenia kliniczne. Z tego powodu młodzi ludzie zaopatrzeni bywają w leczenie wielotorowe, niekoniecznie wycelowane w zaburzenie z pogranicza. W takiej sytuacji, mimo wysiłków psychiatrów, psychologów i terapeutów, pomoc bywa nieskuteczna, a sami cierpiący zniechęcają się, a niekiedy dochodzą do przekonania, że nie ma dla nich ratunku.
Niekiedy wraz z niewłaściwie dobraną terapią wiąże się, co pogarsza funkcjonowanie osób z BPD , wzmacnianie zachowań niepożądanych. Właśnie ten aspekt jest szczególnie ważny u nastolatków. Dodatkowo, jeśli u młodego pacjenta z BPD mającego w wywiadzie zdarzenie traumatyczne, terapeuta przeprowadzi ekspozycję bez uprzedniego wyeliminowania zachowań suicydialnych, czy samouszkodzeń, a także bez wypracowania umiejętności regulacji emocji, stopień jego funkcjonowania może nagle drastycznie się pogorszyć.

 

Diagnoza jednak możliwa

 

DSM -IV mówi, że diagnoza BPD jak i innych zaburzeń osobowości, prócz osobowości antyspołecznej, jest możliwa u osób poniżej 18 roku życia. Kryteria diagnostyczne u adolescentów są w tym przypadku takie same jak w przypadku osób dorosłych. Ustalenie dolnej granicy wieku, w którym diagnoza jest trafna może być kłopotliwe, gdyż wymaga od cierpiącej osoby pewnej już dojrzałości. Ta dojrzałość pojawia się różnie u różnych nastolatków. Stawiając diagnozę należy też wziąć pod uwagę również rodzinę pochodzenia, czy różnice kulturowe. Przed klinicystą stoi trudne zadanie – rozróżnienia pomiędzy typową dla wieku niestabilnością emocjonalną i behawioralną, a zachowaniami wykraczającymi poza normę dla wieku.
Na postawienie diagnozy poniżej 18 roku życia pozwala również ICD-10. Jednakże w tym wypadku mówi się, że prawidłowo zdiagnozować można osoby z zaburzeniem osobowości nie wcześniej niż w wieku 16-17 lat. Jednak biorąc pod uwagę wszelkie zagrożenia wynikające z braku właściwego leczenia należy zastanowić się, czy w przypadku wyraźnych symptomów świadczących o zaburzeniu borderline u osób młodszych nie byłoby właściwym wdrożenie psychoterapii dedykowanej dla osób zdiagnozowanych.